Dit is het normaal dat we allemaal stilletjes geaccepteerd hebben. Je wordt wakker en je telefoon heeft al geregistreerd waar je sliep. Je checkt email op Gmail, zoekt iets op Google, appt een vriend via WhatsApp, betaalt je koffie met een pas en loopt voor de lunch al langs een stuk of tien camera’s. Niets daarvan voelt als surveillance. Het voelt als een dinsdag.

Ik wil je laten zien waarom die dinsdag er in 2026 heel anders uitziet dan vijf jaar geleden, en waarom ik denk dat de comfortabele versie van privacy (“ik heb niets te verbergen”) stilletjes is opgehouden waar te zijn. Er gebeuren drie dingen tegelijk, en het is de combinatie die je zorgen zou moeten baren, niet één los onderdeel.

Trend 1: massale dataverzameling is compleet

Begin bij het stuk dat niemand meer betwist. Elke email, elk tekstbericht, elk telefoontje, elke locatieping, elke aankoop, elke zoekopdracht wordt ergens verzameld. De Snowden-onthullingen kwamen in 2013. We hebben dertien jaar gehad om er vrede mee te sluiten, en dat hebben de meesten van ons gedaan.

Wat veranderd is, is de volledigheid. In 2013 had de verzameling gaten. Vandaag is het dataportret van elk mens in de ontwikkelde wereld in essentie af. Je digitale tweeling leeft tegelijk in tientallen databases: overheid, bedrijfsleven, crimineel.

Kijk naar wat er al over je bekend is:

  • Elke website die je hebt bezocht (ISP-logs, browser fingerprinting)
  • Elke locatie waar je bent geweest (zendmasttriangulatie, GPS, WiFi-positionering)
  • Elke aankoop die je hebt gedaan (betaalverwerkers, klantenkaarten)
  • Elke persoon met wie je hebt gecommuniceerd (metadata van elk platform)
  • Elke foto die je hebt gemaakt (cloud backups, gezichtsherkenningsdatabases)
  • Elk woord dat je hebt getypt (toetsenbord-apps, autocomplete trainingsdata)

Deze data bestaat. Het wordt opgeslagen, onbeperkt. De open vraag was nooit of iemand een compleet profiel van je leven zou kunnen bouwen. Het is wie dat al heeft, en wat ze ermee van plan zijn.

Wat als je er gewoon uit kon stappen

Stel je nu de andere versie van die ochtend voor. Je email landt op een server bij je thuis. Je foto’s syncen naar opslag die jij beheert. Je wachtwoorden zitten in een kluis waarvan alleen jij de sleutels hebt. De koffie wordt nog steeds betaald, de camera’s staan nog steeds op straat, maar het grootste deel van je digitale leven zit niet meer in de database van iemand anders te wachten tot het bevraagd wordt.

Dat is geen fantasie. Het is een zaterdagmiddag installeren en een kleine maandelijkse stroomrekening. Ik draai het. Genoeg mensen draaien het. De reden dat de meesten van ons het niet doen, is niet dat het onmogelijk is. Het is dat het standaardpad zo wrijvingsloos is dat eruit stappen nooit in je opkomt.

Hou dat beeld vast, want de volgende twee trends maken van “waarom zou ik” een “ik ben blij dat ik het deed”.

Trend 2: AI maakt de data bruikbaar

Dit is wat de rekensom volledig veranderde: large language models.

Decennialang hadden de inlichtingendiensten een speld-in-een-hooiberg-probleem. Ze konden alles verzamelen en er vervolgens bijna niets van verwerken. De NSA hamsterde notoir meer data dan ze ooit kon lezen. Menselijke analisten waren de bottleneck, en die bottleneck was de enige echte bescherming die de meeste mensen hadden.

Die bottleneck is weg.

LLMs kunnen:

  • Miljoenen documenten lezen en samenvatten in uren
  • Patronen herkennen over losstaande databronnen heen
  • Profielen van individuen bouwen uit verspreide fragmenten
  • Gedrag voorspellen op basis van historische patronen
  • “Interessante” mensen markeren zodat een mens ernaar kijkt

De data die jarenlang in cold storage zat, is nu doorzoekbaar, analyseerbaar, bruikbaar. Elk gênant bericht dat je in 2015 stuurde. Elk protest waar je in 2020 opdook. Elke late zoekopdracht waarvan je aannam dat niemand die ooit aan jou zou koppelen.

En er zit een nare draai aan. LLMs hallucineren. Ze produceren vol vertrouwen plausibel klinkende feiten die nooit gebeurd zijn. In een verhoorkamer of een rechtszaal, hoe bewijs je precies dat je iets niet deed waarvan een AI beweert dat je het wel deed?

Hier houdt het uitstap-beeld op een lifestylekeuze te zijn en wordt het een dreigingsmodel. Hoe minder van jou er in een bevraagbare database zit, hoe minder er is voor een model om uit te mijnen, verkeerd te lezen, of tegen je te verzinnen.

Trend 3: de wereld wordt minder democratisch

Dit is het stuk waar mensen liever niet over praten.

Volgens Freedom House markeerde 2024 het 18e opeenvolgende jaar van wereldwijde democratische achteruitgang. Meer mensen leven nu onder autoritair bewind dan op enig moment sinds de Koude Oorlog. De korte democratische expansie na 1991 is voorbij.

Kijk naar de kaart:

  • Rusland: autoritair
  • China: autoritair
  • India: terugval
  • Turkije: autoritair
  • Hongarije: illiberale democratie
  • Brazilië: nipt ontkomen
  • Verenigde Staten: instituties onder druk

Dit is belangrijk voor privacy omdat autoritaire regeringen data gebruiken. Niet in theorie. Nu, in productie. China’s social credit systeem. Ruslands SORM-surveillance. Iran dat het internet afsluit tijdens protesten. Niets daarvan is dystopische fictie, het is het nieuws.

Democratieën zijn ook niet vrijgesteld. De Britse Online Safety Bill. De voorgestelde EU chat control. De verlengingen van FISA Section 702 in de VS. Zelfs gezonde democratieën blijven surveillance-leidingen aanleggen die een toekomstige, minder gezonde regering met plezier zal erven.

De convergentie: stabiel autoritarisme

Dit is de synthese die me echt wakker houdt.

Historisch gezien waren autoritaire regimes broos. Ze storten in omdat ze de controle niet kunnen behouden, bedreigingen niet snel genoeg zien, dissidentie niet schoon kunnen onderdrukken. De 20e eeuw is een kerkhof van mislukte dictaturen.

Massale verzameling plus AI-analyse plus autoritair bestuur levert iets op dat we nog niet eerder hebben gezien. Iets dat stabiel zou kunnen zijn.

Stel je een regime voor dat:

  • Elke relatie in de samenleving kent (sociale netwerkanalyse)
  • Voorspelt wie dissident zou kunnen worden (gedragsmodellering)
  • Vroeg ingrijpt, voordat een bedreiging ooit vorm krijgt (voorspellend politiewerk)
  • Propaganda personaliseert voor elke burger (gerichte messaging)
  • Organisatoren onmiddellijk identificeert en uitschakelt (patroonherkenning)

Dit is niet speculatief. China bouwt precies dit, en de technologie reist. Tientallen landen hebben Chinese surveillance-infrastructuur al kant-en-klaar ingekocht.

We zijn mogelijk getuige van de geboorte van stabiel autoritarisme: regimes die niet meer vallen, omdat ze eindelijk het informatieprobleem hebben opgelost dat elke despoot in de geschiedenis beperkte.

Inlichtingendiensten hebben al alles

Als je aanneemt dat dit alleen geldt voor verre autocratieën, heb je niet goed opgelet.

De Five Eyes alliantie (VS, VK, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland) deelt inlichtingen vrijuit. Wat de NSA niet legaal over Amerikanen kan verzamelen, verzamelt GCHQ en geeft het door. Wat GCHQ niet over Britten kan verzamelen, doet de NSA terug.

De juridische kaders die burgers zogenaamd beschermen worden voortdurend omzeild:

  • Parallelle constructie (surveillance-data gebruiken terwijl je doet alsof je die nooit had)
  • Third-party doctrine (data bij een bedrijf krijgt geen bescherming)
  • FISA-rechtbanken (geheime rechtbanken met geheime lezingen van de wet)
  • Executive orders (surveillanceprogramma’s die congrestoezicht overslaan)

Je westerse democratie houdt dezelfde data vast als de autoritaire regimes. Tot nu toe zit het enige echte verschil in hoe ze die kiezen te gebruiken.

Maar regeringen veranderen. Wetten veranderen. De data blijft.

De self-hosting-imperatief

Dit is de hele reden dat ik alles self-host. Niet omdat ik iets in mijn schild voer. Omdat ik het dreigingsmodel serieus neem.

Wanneer je email op Gmail staat, heeft Google het, en Google geeft het aan elke overheid die met het juiste papierwerk langskomt (en af en toe zonder). Foto’s op iCloud zijn van Apple. Documenten op OneDrive zijn van Microsoft. Je bent in al die huizen een gast.

Self-hosting sleept de data terug onder mijn eigen dak. Mijn mailserver, mijn cloud storage, mijn password manager, allemaal draaiend op hardware die ik fysiek kan aanraken. Een overheid kan nog steeds toegang eisen, zeker. Eerst moeten ze weten dat de data bestaat, en daarna moeten ze specifiek bij mij langskomen om het te halen.

Dat verschil is het verschil tussen massasurveillance en gerichte surveillance. De gerichte variant kan ik niet stoppen als ik ooit een doelwit word. Uit het bulksleepnet kan ik wel stappen.

Wat je kunt doen

Ik ga je niet vertellen om elk account te verwijderen en naar een hut in het bos te verhuizen. Dat is voor bijna iedereen onrealistisch, en eerlijk gezegd is het schip met historische data al gevaren. Wat erbuiten ligt, ligt erbuiten.

Je kunt vanaf hier nog steeds het traject veranderen. Dit is wat echt verschil maakt:

Minimaliseer nieuwe datacreatie:

  • Gebruik end-to-end encrypted messaging (Signal, niet WhatsApp)
  • Gebruik een VPN om te browsen (je ISP heeft geen log van elke site nodig)
  • Gebruik een privacy-respecterende emailprovider (ProtonMail, Tutanota, of self-hosted)
  • Gebruik een password manager (unieke wachtwoorden houden een breach beperkt tot één account)

Verminder data-exposure:

  • Audit je clouddiensten. Wat moet daar echt staan?
  • Gebruik local-first software waar het kan
  • Overweeg de diensten die er het meest toe doen zelf te hosten (mijn eerdere posts leggen uit hoe)

Ondersteun systemische verandering:

  • Steun de organisaties die voor privacy vechten (EFF, Bits of Freedom, digitale rechtengroepen)
  • Stem op vertegenwoordigers die technologie echt begrijpen
  • Pleit voor sterke databeschermingswetten

Accepteer de trade-offs:

  • Privacy betekent meestal wat meer ongemak
  • Self-hosting kost je tijd en moeite
  • Je kunt niet bepalen wat anderen doen met data die je deelt

Ik ben bewust eerlijk over dat laatste blok. Soevereiniteit heeft een prijs, en doen alsof dat niet zo is zou oneerlijk zijn. De prijs is een paar weekenden en wat doorlopend onderhoud. Wat je ervoor koopt is controle over wat overheden en bedrijven moeiteloos over je te weten komen.

De inzet

Dit is wat ik wil laten landen. Privacy gaat over macht.

Wanneer een overheid of een bedrijf alles over je weet, hebben ze macht over je. Ze kunnen je gedrag voorspellen. Ze kunnen je beslissingen sturen. Ze kunnen je eruit pikken. Ze kunnen een voorbeeld van je maken om de rest in het gareel te houden.

Privacy bewaart de machtsbalans waar een democratische samenleving van afhangt. Burgers hebben delen van hun leven nodig die de staat niet kan zien, niet kan sturen, niet kan aanraken. Haal dat weg en dissidentie wordt duur. Maak dissidentie duur genoeg en de democratie houdt stilletjes op te werken.

We zetten op dit moment de infrastructuur voor perfect totalitarisme in elkaar. De data is er. De AI is er. De enige variabele die rest is governance, en governance kan van de ene dag op de andere omslaan.

Wacht dus niet tot dat gebeurt. Neem de controle over je data terug. Bouw een stukje eigen infrastructuur. Help de mensen die hetzelfde doen. Het venster staat nog open. Het is alleen smaller dan het was.

Privacy in 2026 is geen paranoia. Het is patroonherkenning.